Đẩy nhanh tiến độ- đảm bảo chất lượng thông tin Tổng điều tra kinh tế 2026

Tổng điều tra kinh tế năm 2026 đang được triển khai với một yêu cầu rất đặc biệt: đẩy nhanh tiến độ, rút ngắn thời gian tới 7 tháng, nhưng vẫn phải bảo đảm chất lượng và độ tin cậy của số liệu. Đây không chỉ là thách thức đối với ngành thống kê, mà còn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, trách nhiệm từ cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức liên quan. Trong giai đoạn hiện nay - khi việc thu thập thông tin đang được đẩy mạnh trên diện rộng -câu hỏi đặt ra là: làm thế nào để vừa “chạy nhanh”, vừa “chạy chắc”, để mỗi con số thu thập được thực sự chính xác, đầy đủ và có giá trị cho công tác điều hành, hoạch định chính sách. Phó Cục trưởng Cục Thống kê Đỗ Thị Ngọc đã có nội dung trả lời về vấn đề này.

HỎI: Bà có thể cho biết việc rút ngắn 7 tháng có ý nghĩa như thế nào đối với công tác điều hành kinh tế; những yêu cầu thay đổi căn bản nào trong cách tổ chức thực hiện?

Trả lời:

-       Việc rút ngắn thời gian 7 tháng có ý nghĩa rất lớn đối với công tác điều hành kinh tế, thể hiện ở các khía cạnh sau:

Thứ nhất, số liệu TĐTKT 2026 là một bức tranh tổng thể đầy đủ nhất về các cơ sở kinh tế, lao động, quy mô và cơ cấu nền kinh tế. Việc công bố số liệu sớm 7 tháng giúp nhà hoạch định chính sách có căn cứ đưa ra các chính sách sát thực tế nhất, giảm độ trễn thông tin trong nền kinh tế.

Thứ hai, khi có dữ liệu sớm cũng giúp phát hiện nhanh các xu hướng suy giảm hay phục hồi và có biện pháp điều chỉnh chính sách kinh tế kịp thời như chính sách thuế, tín dụng và hỗ trợ doanh nghiệp.

Thứ ba, đồng thời kết quả TĐTKT cũng là căn cứ để hỗ trợ xây dựng và điều chỉnh kế hoạch phát triển kinh tế giai đoạn 5 năm. Kết quả TĐTKT là đầu vào quan trọng cho việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và chiến lược cho từng ngành, vùng cụ thể. Việc công bố kết quả sớm sẽ giúp chủ động xây dựng kế hoạch và có những giải pháp để đạt được kế hoạch đề ra.

-       Việc rút ngắn tới 7 tháng trong một cuộc điều tra quy mô rất lớn như Tổng điều tra kinh tế 2026 không thể chỉ là “làm nhanh hơn”, mà đòi hỏi thay đổi căn bản cách tổ chức thực hiện TĐT.

Tăng cường công tác chỉ đạo của Ban Chỉ đạo TĐT các cấp và có sự vào cuộc mạnh mẽ của các Bộ, ngành và các cơ quan địa phương trong việc phối hợp thực hiện nhiệm vụ của TĐT. Phân công rõ trách nhiệm cho các cơ quan liên quan thực hiện nhiệm vụ trong TĐT.

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền về nội dung của TĐT đến đông đảo quần chúng nhân dân, công đồng doanh nghiệp của nhiều hình thức và nhiều kênh tuyên truyền để người cung cấp thông tin nhận thức rõ trách nhiệm trong việc cung cấp thông tin cho TĐT.

Thay đổi quy trình từ việc tiến hành tuần tự các bước từ thu thập thông tin, kiểm tra, xử lý sang vừa thu thập vừa đồng thời tiến hành kiểm tra, xử lý và hoàn thiện dữ liệu. Tức là thu thập đến đâu thì tiến hành kiểm tra và xử lý ngay đến đó. Yêu cầu các lực lượng tham gia thực hiện TĐTKT cần phối hợp chặt chẽ và thường xuyên hơn trong quá trình thu thập thông tin.

Ứng dựng triệt để công nghệ thông tin vào tất cả các khâu trong quá trình thu thập thông tin và sử dụng công nghệ AI trong TĐTKT để giúp điều tra viên và giám viên nâng cao năng suất và chất lượng công việc.

Rà soát lại toàn bộ các chỉ tiêu hướng đến sử dụng triệt để dữ liệu hành chính để giảm bớt tối đa các thông tin cần thu thập, bảo đảm phiếu điều tra ngắn gọn, xúc tích, rõ ràng và dễ hiểu để người cung cấp thông tin thuận lợi nhất trong quá trình thực hiện kê khai.

HỎI: Trong quá trình điều chỉnh kế hoạch, đâu là những khâu chịu áp lực lớn nhất: thu thập dữ liệu, kiểm tra- xử lý hay tổng hợp và công bố, thưa Bà?

 TRẢ LỜI: Trong quá trình điều chỉnh kế hoạch tất cả các khâu triển khai đều có vai trò quan trọng trong đóng góp vào kết quả TĐT. Tuy nhiên, khâu thu thập dữ liệu và kiểm tra, xử lý, làm sạch dữ liệu là 02 khâu chịu áp lực lớn nhất, do:

Với khối lượng phiếu thu thập thông tin rất lớn từ hơn 5 triệu cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể và hơn 1 triệu doanh nghiệp đòi hỏi khối lượng điều tra viên, giám sát viên rất lớn. Việc đẩy nhanh thời gian công bố kết quả TĐT lên 7 tháng đồng nghĩa với việc rút ngắn thời gian thu thập thông tin nên đòi hỏi lực lượng huy động vào TĐT lớn hơn nhiều. Việc trong thời gian ngắn tuyển đủ điều tra viên có chất lượng để thực hiện thu thập thông tin giai đoạn 2 đối với phiếu doanh nghiệp là một áp lực lớn đối với các địa phương.

Trong thời gian ngắn thực hiện kiểm tra, xử lý và làm sạch dữ liệu điều tra khổng lồ là một thách thức rất lớn đối với Ngành Thống kê. Dữ liệu thu thập do nhiều nguyên nhân vẫn còn những lỗi sai cần phải kiểm tra, xử lý như sai về ngành kinh tế, sai đơn vị tính, sai logic giữa các câu hỏi…đòi hỏi cần phải kiểm tra kỹ để bảo đảm chất lượng số liệu. Với khối lượng công việc rất lơn cần thực hiện trong thời gian ngắn, Ngành Thống kê cần nỗ lực rất lớn và tập trung cao độ để có thể thực hiện tốt được nhiệm vụ này, bảo đảm kết quả TĐT đạt chất lượng tốt, có độ tin cậy cao phục vụ cho Đảng, Chính phủ và các cơ quan trong công tác chỉ đạo điều hành.

HỎI; Phạm vi thu thập thông tin lần này rất rộng. Vậy đâu là nhóm đối tượng có nguy cơ cao xảy ra sai lệch hoặc thiếu hụt thông tin? những lỗi phổ biến nhất khi các đơn vị kê khai thông tin là gì, thưa bà?

Trước hết, về nhóm đối tượng có nguy cơ cao xảy ra sai lệch hoặc thiếu hụt thông tin.

Khối doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ tuy chiếm số lượng lớn nhưng hệ thống kế toán thường không tốt như các doanh nghiệp có quy mô lớn, vì vậy việc tổng hợp số liệu đôi khi chưa thật sự đầy đủ và thống nhất. Bên cạnh đó, đối với các đơn vị sự nghiệp ngoài công lập, các hội, hiệp hội, do đặc thù hoạt động không đặt mục tiêu lợi nhuận là chính nên việc theo dõi các chỉ tiêu kinh tế, tài chính chưa được quan tâm thường xuyên. Ngoài ra, với các tổ chức phi chính phủ nước ngoài, sự khác biệt giữa quy định báo cáo quốc tế và trong nước cũng có thể dẫn đến cách hiểu chưa thống nhất khi kê khai.

Thông tin về lao động chia chi tiết theo độ tuổi, theo trình độ cũng có thể là khó khăn đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ. Nếu doanh nghiệp không có phần mềm quản lý nhân sự mà phải thực hiện thống kê, tính toán thì cũng có thể có những sai sót trong quá trình kê khai thông tin này.

Tiếp theo, về những lỗi phổ biến trong quá trình kê khai.

Qua thực tế triển khai, chúng tôi nhận thấy các sai sót chủ yếu mang tính kỹ thuật, nhưng nếu không được kiểm soát sẽ ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng số liệu.

Phổ biến nhất là nhầm lẫn về đơn vị tính, ví dụ giữa “đồng” và “triệu đồng”, dẫn đến sai lệch lớn về giá trị. Bên cạnh đó là việc nhầm lẫn giữa các chỉ tiêu tài chính như doanh thu thuần với tổng thu nhập, hoặc giữa vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu. Ngoài ra, còn có những trường hợp số liệu chưa hợp lý giữa các chỉ tiêu liên quan, như giữa lao động và tiền lương, cũng như tình trạng bỏ sót thông tin, đặc biệt là các đơn vị trực thuộc hoặc các nội dung mới.

Việc xác định mã ngành kinh tế tuy đã được ứng dụng công nghệ AI trên hệ thống để giúp doanh nghiệp xác định đúng mã ngành kinh tế nhưng cũng không thể tránh khỏi việc doanh nghiệp xác định sai. Vì công nghệ có tốt đến đâu nhưng cuối cùng vẫn là do con người sử dụng nên nếu xác định sai mã ngành sẽ dẫn đến sai luồng kê khai thông tin trên phiếu và dẫn đến thông tin sai lệch và thiếu hụt thông tin cần thu thập.

Hiện hệ thống thu thập thông tin có đẩy đủ các công cụ để giúp cảnh báo cho doanh nghiệp, điều tra viên phát hiện ra sai sót nhàm hạn chế tối đa các sai sót trong quá trình kê khai thông tin. Qua đây chúng tôi cũng đề nghị các doanh nghiệp khi kê khai thông tin cần lưu ý đến những cảnh báo do hệ thống đưa ra để kịp thời phát hiện để cung cấp thông tin chính xác nhất của doanh nghiệp cho Tổng điều tra.

HỎI: Bà có thể cho biết những sai lệch này thường xuất phát từ năng lực, nhận thức hay từ chính thiết kế biểu mẫu? và để bảo đảm chất lượng số liệu, cơ quan thống kê kiểm soát như thế nào? Có biện pháp gì để hạn chế kê khai thiếu, sai?

Trả lời:

Liên quan đến nguyên nhân của các sai lệch

Nguyên nhân có thể xuất phát từ nhiều phía.

Trước hết là về nhận thức, một số đơn vị chưa nhận thức rõ ý nghĩa của việc cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác cho hoạt động thống kê nói chung và Tổng điều tra kinh tế nói riêng. Bên cạnh đó là yếu tố năng lực quản lý dữ liệu của chính đơn vị, đặc biệt ở các đơn vị nhỏ, việc tổng hợp số liệu còn hạn chế.

Trong Tổng điều tra kinh tế năm 2026, ngành Thống kê đã chủ động điều chỉnh biểu mẫu theo hướng đơn giản, dễ hiểu hơn; đồng thời hệ thống kê khai điện tử được thiết kế phù hợp với từng loại hình đơn vị, giúp giảm nhầm lẫn trong quá trình thực hiện.

Về cơ chế kiểm soát chất lượng và phát hiện dữ liệu bất thường

Chúng tôi không chờ đến khi kết thúc thu thập thông tin mới thực hiện kiểm tra dữ liệu, mà thực hiện kiểm soát xuyên suốt quá trình thu thập thông tin.

Cụ thể, hệ thống kê khai điện tử có chức năng kiểm tra tự động, khi phát hiện số liệu chưa hợp lý sẽ cảnh báo ngay để đơn vị kịp thời rà soát, điều chỉnh. Đồng thời, cơ quan thống kê các cấp theo dõi tiến độ và tình hình kê khai thường xuyên, qua đó kịp thời hỗ trợ các đơn vị khi phát sinh vướng mắc. Bên cạnh đó, số liệu còn được đối chiếu với các nguồn thông tin liên quan như thuế và đăng ký kinh doanh để đảm bảo tính chính xác và thống nhất.

Nhờ đó, nhiều sai sót được phát hiện và xử lý ngay trong quá trình thu thập.

Cuối cùng, về các biện pháp hạn chế kê khai thiếu và sai

Chúng tôi triển khai đồng bộ cả về tuyên truyền, hỗ trợ và trực tiếp kiểm tra những sai sót.

Trước hết là tăng cường tuyên truyền để các đơn vị hiểu rõ việc cung cấp thông tin chính xác là cần thiết cho cuộc Tổng điều tra phục vụ xây dựng chính sách phù hợp. Đồng thời, tổ chức hướng dẫn, tập huấn và hỗ trợ trong suốt quá trình kê khai để các đơn vị thực hiện đúng ngay từ đầu, căn cứ dữ liệu quá khứ và các nguồn dữ liệu hành chính để kiểm tra, so sánh phát hiện sai sót và yêu cầu hoàn thiện lỗi sai.

Bên cạnh đó, tiếp tục hoàn thiện biểu mẫu, ứng dụng công nghệ để kiểm tra, cảnh báo sai sót kịp thời, và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo quy định.

Có thể thấy, với cách tiếp cận đồng bộ từ nhận diện rủi ro đến kiểm soát và hỗ trợ thực hiện, chúng tôi tin tưởng rằng chất lượng thông tin của Tổng điều tra kinh tế năm 2026 sẽ được nâng cao rõ rệt, đáp ứng tốt yêu cầu quản lý và điều hành trong giai đoạn hiện nay.

HỎI: Trong điều kiện thời gian rút ngắn, đâu là nguyên tắc quan trọng nhất để vẫn bảo đảm được độ tin cậy của số liệu? đâu đang là “điểm nghẽn lớn nhất” trong khâu thu thập thông tin hiện nay?

Trả lời:

-  Trong điều kiện thời gian rút ngắn nguyên tắc quan trọng nhất để vẫn bảo đảm được độ tin cậy của số liệu:

Tăng cường và ứng dụng tối đa công nghệ thông tin trong việc thực hiện giám sát điều tra trực tuyến. GSV thường xuyên bám sát điều tra viên trong quá trình thực hiện để kịp thời phát hiện những trường hợp chưa tuân thủ đầy đủ quy trình điều tra và chấn chỉnh tránh sai sót hệ thống.

Đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát trực tiếp để nâng cao trách nhiệm của giám sát viên cấp dưới và điều tra trong việc thực hiện nhiệm vụ.

Thực hiện ngay và quyết liệt việc kiểm tra, xử lý và làm sạch dữ liệu ngay từ những ngày đầu thu thập dữ liệu trên tinh thần số liệu thu thập đến đâu thực hiện kiểm tra, xử lý ngay đến đó.

- Từ thực tế triển khai chúng tôi thấy “điểm nghẽn lớn nhất” trong quá trình thu thập thông tin hiện nay chính là vấn đề tuân thủ nghĩa vụ cung cấp thông tin của người cung cấp thông tin.

Hiện nay có một số doanh nghiệp chưa thực sự nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong việc kê khai thông tin cho Ngành Thống kê nói chung và TĐT nói riêng. Để bảo đảm tiến độ và chất lượng của cuộc TĐT thì việc các đơn vị cung cấp thông tin như doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, hội, hiệp hội thực hiện ngay và tốt nghĩa vụ cung cấp thông tin trên trang điều hành của TĐT đóng vai trò vô cùng quan trọng góp phần vào thành công của cuộc TĐT.

HỎI: Làm thế nào để đồng bộ giữa tiến độ nhanh và độ tin cậy cao trong thực tiễn, thưa Bà? Việc kết nối, đối soát với các cơ sở dữ liệu hành chính (thuế, đăng ký kinh doanh…) được thực hiện đến đâu?

Trả lời:

- Để thực hiện TĐT đạt tiến độ nhưng vẫn bảo đảm được độ tin cậy cao là yêu cầu của cuộc TĐT.

Để bảo đảm được kết quả này cần tập trung vào một số vấn đề:

Đẩy mạnh công tác chỉ đạo TĐT, gắn rõ trách nhiệm của các thành viên tham gia TĐT đặc biệt là giám sát viên và điều tra viên.

Ứng dụng tối đa công nghệ thông tin trong việc thực hiện giám sát điều tra trực tuyến. GSV thường xuyên bám sát điều tra viên trong quá trình thực hiện để kịp thời phát hiện những trường hợp chưa tuân thủ đầy đủ quy trình điều tra và chấn chỉnh tránh sai sót hệ thống.

Thực hiện hướng dẫn nghiệp vụ và chấn chỉnh điều tra viên, giám sát viên kịp thời và thường xuyên. Có cơ chế khen thưởng rõ ràng đối với những cá nhân, tập thể có thành tích tốt. Đồng thời, có chế tài xử phạt đối với giám sát viên, điều tra viên chưa thực hiện tốt nhiệm vụ để nâng cao tinh thần trách nhiệm và chất lượng trọng việc thực hiện nhiệm vụ của các đơn vị và cá nhân tham gia cuộc TĐT.

- Việc kết nối, đối soát với các cơ sở dữ liệu hành chính (thuế, đăng ký kinh doanh…) được thực hiện ngay trong quá trình thu thập thông tin và trong quá trình kiểm tra, xử lý dữ liệu

Dữ liệu thuế và đăng ký kinh doanh được tích hợp ngay vào hệ thống của TĐT để thực hiện việc đối soát và kiểm tra dữ liệu điều tra giúp giảm các lỗi sai của người cung cấp thông tin.

Đồng thời hệ thống quản lý của TĐT có nhiều ứng dụng thực hiện việc kiểm tra chuyên sâu trong việc đối soát dữ liệu điều tra với dữ liệu hành chính. Việc kiểm tra chéo dữ liệu điều tra với dữ liệu hành chính từ dữ liệu vi mô đến dữ liệu tổng hợp giúp chúng ta có thể phát hiện ra những vấn đề bất hợp lý trong dữ liệu để xử lý và giảm thiểu sai sót.

- Qua nhiều năm thực hiện điều tra doanh nghiệp chúng tôi nhận thấy việc sử dụng dữ liệu hành chính trong tổng hợp, kiểm tra, đối chiếu dữ liệu giúp nâng cao độ tin cậy đối với dữ liệu điều tra. Dữ liệu thu thập và dữ liệu hành chính được so sánh, đánh giá lẫn nhau để phát hiện lỗi sai và khắc phục kịp thời giúp giảm sai số phi mẫu.  

HỎI: Trong giai đoạn “nước rút”, ngành thống kê đang ưu tiên những giải pháp nào để vừa bảo đảm tiến độ, vừa kiểm soát chất lượng, thưa Bà?

Trả lời:

Hiện nay, Cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026 đã bước vào giai đoạn “nước rút” của quá trình thu thập thông tin. Đây là thời điểm có ý nghĩa quan trọng, đòi hỏi vừa khẩn trương hoàn thành tiến độ, vừa rà soát, kiểm soát chặt chẽ chất lượng số liệu trước khi chuyển sang giai đoạn tổng hợp.

Trên cơ sở đó, ngành Thống kê đang tập trung triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, về bảo đảm tiến độ thực hiện:

Tiến hành rà soát toàn bộ danh sách các đơn vị điều tra, tập trung vào những trường hợp chưa kê khai hoặc kê khai chưa đầy đủ. Đối với các địa bàn còn chậm, ngành Thống kê tăng cường đôn đốc, đồng thời cử cán bộ trực tiếp hỗ trợ, hướng dẫn các đơn vị hoàn thiện thông tin.

Chỉ đạo giám sát viên các cấp bám sát điều tra viên để đôn đốc tiến độ, đồng thời sử dụng triệt để các công cụ giám sát trên hệ thống thu thập thông tin của Tổng điều tra để theo dõi và kịp thời phát hiện những sai sót của điều tra viên và chấn chỉnh tránh lỗi sai hệ thống

Yêu cầu điều tra viên báo cáo tiến độ thu thập thông tin đối với từng đơn vị được phục trách trên hệ thống quản lý điều tra của Tổng điều tra để Ban Chỉ đạo các cấp nắm bắt tiến độ và kịp thời hỗ trợ điều tra viên khi gặp những vướng mắc, khó khăn trong việc tiếp cận với người cung cấp thông tin

Mục tiêu đặt ra là bảo đảm thu thập đầy đủ thông tin, không bỏ sót đối tượng và hoàn thành đúng thời hạn theo kế hoạch chung.

Thứ hai, về kiểm soát chất lượng số liệu:

Trọng tâm trong giai đoạn này là rà soát, kiểm tra và làm sạch dữ liệu đã thu thập.

Hệ thống thu thập thông tin điện tử được sử dụng để phát hiện các số liệu chưa hợp lý, hỗ trợ đơn vị kịp thời điều chỉnh. Đồng thời, cơ quan thống kê các cấp tập trung kiểm tra những trường hợp có biến động lớn hoặc có dấu hiệu chưa phù hợp, thực hiện xác minh và đối chiếu với các nguồn thông tin liên quan như dữ liệu thuế, đăng ký kinh doanh.

Yêu cầu giám sát viên, điều tra viên kiểm tra dữ liệu ngay khi vừa thu thập bằng những công cụ kiểm tra dữ liệu trên hệ thống để phát hiện lỗi dữ liệu và trao đổi ngay với đơn vị cung cấp thông tin để sửa và hoàn thiện dữ liệu mà không đợi đến khi kết thúc thu thập thông tin.

Số liệu đã được kiểm tra, xác nhận đầy đủ mới được nghiệm thu và sử dụng trong tổng hợp, bảo đảm tính chính xác và độ tin cậy.

Thứ ba, về tổ chức thực hiện:

Kết hợp chặt chẽ giữa việc hỗ trợ các đơn vị kê khai và nâng cao trách nhiệm trong cung cấp thông tin.

Ngành Thống kê tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền đến người cung cấp thông tin về mục tiêu, ý nghĩa, trách nhiệm cung cấp thông tin cho Tổng điều tra kinh tế để người cung cấp thông tin thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình trong việc cung cấp thông tin cho Tổng điều tra.

Duy trì các kênh hướng dẫn, hỗ trợ trong suốt quá trình thực hiện, giúp các đơn vị hoàn thành kê khai đúng quy định. Đồng thời, tăng cường đôn đốc, yêu cầu các đơn vị thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ cung cấp thông tin, bảo đảm đầy đủ, chính xác và kịp thời.

Với sự tập trung, quyết liệt trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện, cùng với sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức khác, chúng tôi tin tưởng rằng Cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026 sẽ hoàn thành đúng kế hoạch, bảo đảm chất lượng theo yêu cầu đề ra, góp phần cung cấp cơ sở dữ liệu tin cậy phục vụ công tác quản lý, điều hành và hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội.